Gülbün-ü Hânân – Kırım Hanları Tarihi

Editör’den;

Enstitümüzce, kuruluşumuzdan bu güne kadar benimsediğimiz ‘Geniş Avrasya’ perspektifinin tabii bir neticesi olarak, bugünü iyi tahlil edebilmek için bölgenin kültürel, ekonomik ve siyasi tarihinin iyi okunması gerektiği kanaatindeyiz.

Doğu ve Batı Türk Dünyasını birbirine bağlayan ve kozmopolit bir yapıya sahip Deşt-i Kıpçak sahası, bugün Avrasya olarak adlandırdığımız bölgenin kalbi mesabesindedir. 15. yüzyılın yarısından 19. yüzyılın başına kadar Doğu Avrupa, Karadeniz’in Kuzeyi ve Kafkasları içine alan bölgedeki siyasi varlığı, Osmanlı İmparatorluğu himayesindeki Kırım Hanlığı temsil eder.

Bir müddet Kırım’da resmî görevli olarak bulunduğunu daha sonra Bucak Seraskerliği yaptığını bildiğimiz son Kırım Hanı Şahbaz Giray’ın oğlu Halim Giray tarafından 1811’de tamamlanan ve Kırım Hanlığı Tarihi ile ilgili ana kaynaklardan biri olan Gülbün-ü Hânân’ın hazırlanıp neşredilmesi enstitümüzün faaliyet alanlarıyla birebir örtüşmektedir.

Çalışma, araştırmacılar tarafından disiplinler arası bir bakış açısıyla, eserin baş tarafına eklenen eleştirel ve açıklayıcı iki değerlendirme makalesini ve Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmış yazma eserin ‘fonetik transkripsiyon metodu’ ile Latin harflerine aktarılmasını kapsamaktadır.

Ayrıca başlıkların, şecere kayıtlarının, dua kısımlarının, Arapça ve Farsça ibarelerin, derkenarlar ve şiirlerin metinde kolayca ayırt edilebilecek şekilde düzenlenmesi; metne eklenen varak numaraları, 800 küsur kelimelik dizin listesi, açıklayıcı dipnotlar ve tıpkıbasım çalışmanın, araştırmacılara kolaylık sağlayacak diğer unsurlarıdır.

Yalnızca alfabesinin aktarılması bile kendi içinde ciddi zorluklar barındırsa da geçmişin, farklı disiplinlerin metotlarıyla ele alınıp incelenmesi, bugünün meselelerini idraki kolaylaştırdığı gibi, geleceğin şekillendirilmesinde de sağlam bir zemin hazırlayacaktır. Ne kadar mahallî olursa olsun tarih umumîdir ve insanlık mirası olarak değerlendirilmelidir. Tarihi ‘bilinmeyen’ olmaktan çıkarmak ve insanlığın mazisi ile âtîsi arasında köprü kurmak vazifesi ise yalnızca merak olmaktan daha öte medenî insanın temel bir ihtiyacıdır.

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ’nin entelektüel birikimini müşahhas çalışmalara dönüştürme gayesiyle AVRASYA ENSTİTÜSÜ olarak, Alper BAŞER ve Alper GÜNAYDIN tarafından yayına hazırlanan ‘GÜLBÜN-Ü HÂNÂN – KIRIM HANLARI TARİHİ’ adlı bu kıymetli çalışmayı, 18 Mayıs 1944 Kırım Sürgünü’nün acılarını bir nebze hafifletir arzusuyla ilim dünyasına takdim ediyoruz.

Doç. Dr. Bekir GÜNAY

Avrasya Enstitüsü Müdürü